Skip to content
Project SeaSense

Vaargebieden

Zeilen op het IJsselmeer

Het IJsselmeer is groot, ondiep en zoet, en precies dat maakt het zowel lastig om op te zeilen als interessant om te meten. Wat je aan boord merkt van wind, golven en waterstand is hetzelfde wat onderzoekers willen begrijpen, alleen meten zij het op een handvol vaste punten.

Ontstaan
1932, afsluiting van de Zuiderzee
Oppervlakte
ruim 1.100 km²
Diepte
gemiddeld zo'n 4,5 m
Water
zoet, vooral aangevoerd door de IJssel

Watertemperatuur IJsselmeer, nu gemeten

Dit is de watertemperatuur op de vaste meetstations van Rijkswaterstaat in dit gebied, ongeveer elk kwartier bijgewerkt.

MeetstationTemperatuur
Den Oever, vaargeul–
Wieringen oost–
Andijk–
Kornwerderzand, vaargeul–
Friese kust–
Rotterdamse Hoek–

Bron: Rijkswaterstaat (publiek domein).

Tussen deze vaste punten zit veel water zonder live meting. Daar komt jouw boot in beeld.

Hetzelfde water, twee keer bekeken

Korte, steile golven

Aan boord

Omdat het meer ondiep is, bouwt de wind snel korte, steile golven op, en het weer kan snel omslaan. Windkracht 5, op zee prima te doen, is hier voor veel boten al hard werken. Reef eerder dan je gewend bent en kijk naar de windverwachting voor de hele dag, niet alleen voor het vertrek.

Voor de wetenschap

Wind en golven zetten ondiep water in beweging, tot dicht bij de bodem. Hoeveel dat per plek verschilt, en wat het doet met watertemperatuur en helderheid, is uit een paar vaste meetpunten slecht af te leiden.

Opwaaiing en waterstand

Aan boord

Bij harde wind waait het water op: aan de ene kant van het meer kan het tientallen centimeters hoger staan, aan de andere kant lager. Bij storm wordt dat verschil nog groter. Kijk vooraf naar de actuele waterstand voordat je een ondiepe haven of ankerplek aanloopt.

Voor de wetenschap

Opwaaiing is wind die water verplaatst. De waterstand meet Rijkswaterstaat op peilstations langs de oevers; dat doen wij niet. Wat een vloot wel kan laten zien, is hoe het water zelf meeverhuist: of warmer of kouder water bij harde wind naar één kant van het meer schuift, en hoe snel dat weer gelijk trekt.

Snel warm, en blauwalg

Aan boord

Ondiep water warmt in het voorjaar snel op en koelt in de herfst snel af. Bij warm, windstil weer kan blauwalg opbloeien, vooral in havens en beschutte hoeken. Wil je zwemmen vanaf de boot, kijk dan eerst op zwemwater.nl of er een waarschuwing is.

Voor de wetenschap

Watertemperatuur is een van de belangrijkste factoren achter blauwalg. Rijkswaterstaat meet de waterkwaliteit op zo'n zes vaste punten, ongeveer eens per twee weken. Tussen het open meer en de ondiepe, beschutte randen kunnen de verschillen groot zijn, en daar staat geen meetpunt. Een boot die heen en weer vaart, meet wat daartussen gebeurt.

Zout bij de sluizen

Aan boord

Via de sluizen bij Kornwerderzand en Den Oever vaar je naar de Waddenzee. Houd rekening met wachttijden, stroming bij het spuien en een ander getij- en golfbeeld zodra je buiten bent.

Voor de wetenschap

Bij het schutten en spuien in de Afsluitdijk komt zout Waddenwater het meer in, terwijl het IJsselmeer een belangrijke bron van zoet water is, ook voor drinkwater bij Andijk. In de droge zomer van 2018 moest de inname daar tijdelijk stoppen. Een verwante vraag, hoe ver zout uit zee landinwaarts komt, stond aan het begin van Project SeaSense.

Ondieptes en betonning

Aan boord

Buiten de betonde vaargeulen wordt het langs de kusten snel ondiep, en er liggen ondieptes midden op het meer, zoals het beruchte Vrouwezand bij Stavoren. Vaar met een actuele kaart en houd je dieptemeter in de gaten.

Voor de wetenschap

Dieptekaarten zijn een momentopname. Dieptemetingen van varende boten, gekoppeld aan positie en waterstand, kunnen helpen zien waar kaart en bodem uit elkaar lopen. Of dat op het IJsselmeer veel is, weten we nog niet.

Fuiken en staand want

Aan boord

Langs de oevers staan fuiken en staande netten van beroepsvissers, met vaste seizoenen waarin ze mogen staan. Houd ruim afstand van de markeringen, zeker bij weinig zicht of 's avonds.

Voor de wetenschap

De visstand staat onder druk en de beroepsvisserij is sterk ingeperkt; op spiering mag sinds 2012 niet meer gevist worden, en de stand is nog altijd laag. Spiering is een sleutelsoort, voedsel voor roofvis en voor visetende vogels, en als koudwatervis gevoelig voor warm water. Watertemperatuur over het hele meer helpt begrijpen waar en wanneer het water te warm wordt.

Wat jouw boot hier kan meten

Een SeaSense-meetkastje (de node) luistert mee op het NMEA 2000-netwerk van je boot en voegt eigen sensoren voor luchtdruk en beweging toe. Je installeert het zelf in ongeveer 30 minuten. Daarna zeil je gewoon; het kastje logt en uploadt vanzelf. We sturen het gratis op.

Daar vragen we niets voor, maar een donatie om het project draaiende te houden waarderen we zeer.

Meld je boot aan

Voor Blauwe Long 2027 zoeken we ongeveer 50 boten die veel varen op de Noordzee, de Waddenzee, het IJsselmeer, het Markermeer of in Zeeland. Je eigen vaargebied is genoeg.

  • Luchtdruk

    Klaar

    Op het niveau van een weerstation.

  • Diepte en watertemperatuur

    Klaar

    Goed bruikbaar, vooral in ondiep kustwater.

  • Zoutgehalte

    In ontwikkeling

    De waterkwaliteitsmodule meet echte verschillen, maar de sensoren gaan nog niet lang genoeg mee.